Εμείς, η γενιά του ‘89

«Γερμανία ενωμένη πατρίδα» λέει το πανό των διαδηλωτών πάνω στο καταρρέον τείχος του Βερολίνου το 1989.

Ο Ανατολικογερμανός στρατιώτης Χανς Σούμαν δραπετεύει από τον σοσιαλιστικό «παράδεισο» στις 15 Αυγούστου 1961, περνώντας το (υπό κατασκευή τότε) τείχος του Βερολίνου.

Το «ανθρώπινο πρόσωπο» του σοσιαλισμού: Ο οικοδόμος Πίτερ Φέχτερ πυροβολήθηκε στο τείχος του Βερολίνου στις 17 Αυγούστου 1962 και αφέθηκε να πεθάνει βαριά τραυματισμένος.

Τάφοι Ανατολικογερμανών που πυροβολήθηκαν προσπαθώντας να περάσουν το τείχος του Βερολίνου.

Ήταν η μέρα, όπου όλα άλλαξαν για εμάς. Όσο σκοτεινός κι αν είναι ο Νοέμβριος βόρεια των Άλπεων, αυτή η μέρα έμελλε να γίνει η φωτεινότερη μέρα για τον γερμανικό λαό, ο οποίος φαινόταν καταδικασμένος για μια αιωνιότητα, διασπασμένος σε δύο κράτη, για να ζει δια της βίας χωρισμένος: η 9η Νοεμβρίου του 1989.

Ένα οικοδόμημα από ενισχυμένο σκυρόδεμα, 167 χλμ. μακρύ, μετέτρεψε το δυτικό τμήμα της σημερινής πρωτεύουσας σε ένα νησί, στην μέση της σοσιαλιστικής δικτατορίας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΛΔΓ). Μία ζώνη μάκρους 1.378 χλμ. και πλάτους 500 μ., με πανύψηλο φράχτη από ατσάλινο συρματόπλεγμα και φονικά περίπολα, χώριζε όχι μόνο τους Γερμανούς αλλά δύο εχθρικούς μεταξύ τους στρατιωτικούς συνασπισμούς: το ΝΑΤΟ, του οποίου ηγούντο οι ΗΠΑ και το Σύμφωνο της Βαρσοβίας που είχε επικεφαλής την Σοβιετική Ένωση. Πάνω από 1.000 Γερμανοί, που αποπειράθηκαν να περάσουν το τείχος ή τις εγκαταστάσεις φραγής, μάτωναν στο αγκαθωτό πλέγμα ή πέθαιναν από τις ριπές – όπως έχασε την ζωή του και ο εικοσάχρονος Κρις Γκεφρόυ, ο οποίος στις 6 Φεβρουαρίου του 1989 γαζώθηκε από δέκα σφαίρες.

Το τείχος φάνταζε σαν το σύμβολο της καταδίκης μας από την ιστορία, μιας καταδίκης επακόλουθο της ηθικής χρεοκοπίας, την οποία υπέστη η Γερμανία υπό την εθνικοσοσιαλιστική δικτατορία. Η διχοτόμηση επεβλήθη ως ποινή για την ενοχή, που οι Γερμανοί φορτώθηκαν συλλογικά στο 3ο Ράιχ.

Η ύπαρξη δύο κρατών, η βίαιη διχοτόμηση ενός λαού, ερμηνευόταν μέχρι τότε από την κυρίαρχη πολιτική τάξη ως ωφέλιμη. Κάπως έτσι την ερμήνευσε και ο «συντηρητικός» ιστορικός Μίχαελ Στούρμερ (Michael Sturmer), του οποίου το τροπάριο ήταν η προειδοποίηση για υποτιθέμενες «προσπάθειες για ξέχωρη γερμανική πορεία» και με το οποίο ουσιαστικά κατηγορούσε την ενότητα του γερμανικού λαού ως επικίνδυνο για την Ευρώπη στόχο.

Οι Γερμανοί, «λαός καταδικασμένος από την ιστορία» (Otto Westphal); Επ’ ευκαιρία των γεγονότων της περιόδου 1933-45, και στις δύο πλευρές του σιδηρού παραπετάσματος γινόταν η προσπάθεια οικοδομήσεως νέων ιστορικών βιωμάτων μίας ταυτότητος απαλλαγμένης από οποιαδήποτε εθνική συνέχεια.

Στην ΛΔΓ αυτό επιτυγχάνετο μέσω του μύθου του αντιφασισμού στην διακήρυξη ενός σοσιαλιστικού έθνους της ΛΔΓ. Όταν αυτό φάνηκε να μην αρκεί, ο Χόνεκερ προσπάθησε ξαφνικά την δεκαετία του ’80 να προάγει μία θετική γερμανική ιστορική παράδοση από τον Λούθηρο έως τον Μπίσμαρκ. Αυτό είχε τους λόγους του. Στις δημοσκοπήσεις εξακολουθούσε να υπάρχει τόσο στην Ανατολή όσο και στην Δύση αμετάβλητο ένα 80% που διατηρούσε άσβεστη την επιθυμία για επανένωση.

Στην Δυτική Γερμανία από την δεκαετία του ‘70 είχε αρχίσει να παρουσιάζεται η πτώση του 3ου Ράιχ το 1945 ως το τέλος της γερμανικής ιστορίας. Από τον Χάμπερμας μέχρι τον Κολ έβλεπαν το «τέλος των εθνικών κρατών» να έχει φτάσει και την μετα-εθνική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ως πρότυπο μίας νέας εποχής. Έβλεπαν το «ανήσυχο Ράιχ» (Sturmer) να έχει ξεπερασθεί και βυθίζονταν σε πολυπολιτισμικές φαντασιώσεις. Η Δυτική Γερμανία είχε βολευτεί μια χαρά στην υπήνεμη σκιά του σιδηρού παραπετάσματος. Το βάρος του χωρισμού έπεφτε στους μέσους Γερμανούς της ΛΔΓ. Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) με Γενικό Γραμματέα τον Χάινερ Γκάισλερ ετοιμαζόταν το καλοκαίρι του 1989 να διαγράψει από την ατζέντα της την επανένωση. Ο Χέλμουτ Κολ (Helmut Kohl) είχε εμποδίσει τις όποιες πρωτοβουλίες για μία ενεργή γερμανική πολιτική, μέχρι που η ιστορική συγκυρία τον εξανάγκασε να γίνει ο «καγκελάριος της ενώσεως».

Τα ιστορικά γεγονότα του φθινοπώρου του 1989 ξεπέρασαν όχι μόνο μία σκληρωτική ηγεσία σαν κι αυτήν της ΛΔΓ, αλλά και την δυτικογερμανική πολιτική τάξη, η οποία είχε προ πολλού αποχαιρετίσει το έθνος και βρέθηκε απροετοίμαστη απέναντι στην επανένωση. Την ενότητα την πέτυχαν οι ηρωικοί Γερμανοί της ΛΔΓ, οι οποίοι συσπειρώθηκαν με σθένος και όλο και περισσότεροι έβγαιναν στους δρόμους ενός κράτους που μετρούσε 200.000 συνεργάτες της Stasi με σκοπό την αποτροπή της αυτοδιάθεσης των πολιτών του.

Με ρυθμούς κρεσέντο μεγάλωνε το θάρρος. Την αρχή την έκαναν οι φυγάδες, οι οποίοι σε διαρκώς αυξανόμενους αριθμούς διαπερνούσαν τα όλο και πιο διάτρητα σύνορα του «σιδηρού παραπετάσματος» στην Ουγγαρία. Το ρεύμα των προσφύγων μεγάλωνε σταθερά. Στις «δευτεριάτικες διαδηλώσεις» τις Λειψίας γεννήθηκε το σύνθημα «Είμαστε ο λαός», από το οποίο προήλθε το «Είμαστε ένας λαός» του 1990. Αυτοί είναι οι Γερμανοί που πέτυχαν την πτώση του τείχους και την Ένωση.

Η ορμή των γεγονότων, το θάρρος των ανθρώπων και ο ενθουσιασμός είναι που μας συνεπαίρνουν χωρίς να μπορούμε να αντισταθούμε. Το θαύμα της 9ης Νοεμβρίου 2009 είναι, ότι εκείνη τη μέρα δεν χύθηκε αίμα, αλλά τα δάκρια εκατομμυρίων συμπατριωτών μας, οι οποίοι ως απολύτως ξένοι μεταξύ τους που ξαφνικά έγιναν οικείοι, πιάστηκαν αυθόρμητα χέρι με χέρι μπροστά στο συνοριακό φυλάκιο και κάθε λίγο και λιγάκι ψέλλιζαν «τρέλα» στη θέα ενός βάρους τόνων ολόκληρων, που με την μορφή του τείχους όχι μόνον κατέρρεε ως ύλη μπροστά στα μάτια τους αλλά ξεριζωνόταν και από τις ψυχές 80 εκατομμυρίων Γερμανών.

Τα γεγονότα του 1989 δείχνουν, ότι η εθνικότητα δεν μπορεί να αντικατασταθεί από μετα-εθνικές «αξίες». Τι είναι όμως ένα έθνος; «Έθνος είναι μία μεγάλη κοινότητα αλληλεγγύης, που δικαιολογεί την ύπαρξή της μέσα από τις θυσίες που έχει κάνει και από εκείνες που είναι έτοιμη να κάνει. Προϋποθέτει μία κοινή ιστορία, την γενική συναίνεση, την σαφώς διατυπωμένη επιθυμία για την συνέχιση του κοινού της βίου» (Ernest Renan). Η 9η Νοεμβρίου είναι η ευτυχέστερη ημέρα της γερμανικής ιστορίας.

Η Γερμανία αναπτύχθηκε από τότε ενωμένη. Τα επιτεύγματά της τα χρόνια που πέρασαν σου κόβουν την ανάσα. Οι πληγές του έθνους κλείνουν συμβολικά με την ανοικοδόμηση της Γυναικείας Εκκλησίας (Frauenkirche) ή και με την επερχόμενη ανακατασκευή των ανακτόρων της πόλεως του Βερολίνου.

Εδώ και 20 χρόνια, η Γερμανία έχει επιστρέψει στην ιστορία ως υποκείμενο. Σήμερα, μία νέα γενιά σπουδάζει και δουλεύει, χωρίς να έχει βιώσει τον χωρισμό από την ίδια της την σάρκα. Τον χωρισμό τον βιώνει μόνο μέσα από τις μνήμες και την νοσταλγία των γονιών της. Στην νέα γενιά εναπομένει η ελπίδα της νέας Γερμανίας. Αυτή η γενιά συνεχίζει το γράψιμο της γερμανικής ιστορίας. Αποστολή της είναι να συμβάλλει στην αναγέννηση και να ανακαινίσει τα εγκαταλελειμμένα θεμέλια του έθνους.