Όταν η Στάζι παρακολουθούσε τις «Ζωές των Άλλων»

  • Δημοσιεύτηκε: 31 Ιανουάριος 2007

    Μία από τις σημαντικότερες ταινίες της φετινής σαιζόν είναι «Οι Ζωές των Άλλων» του Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ, η οποία κέρδισε τα βραβεία καλύτερης Ευρωπαϊκής ταινίας, καλύτερου Ευρωπαίου ηθοποιού για τον πρωταγωνιστή Ούλριχ Μίχε και καλύτερου σεναρίου για τον Ντόνερσμαρκ. Ενώ είναι φαβορί για το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας.

    Η ταινία, που αναφέρεται στην περίοδο λίγο πριν την πτώση του κομμουνισμού, έχει προκαλέσει θόρυβο αναζωπυρώνοντας μνήμες από μια περίοδο όταν ένας στους πενήντα Ανατολικογερμανούς δούλευε επίσημα ή ανεπίσημα για την Στάζι. Το χειρότερο όμως ήταν ότι οι καταγγελίες για τα θύματα γινόταν συνήθως από φίλους, συγγενείς, εραστές και συναδέλφους, κάτι που σήμερα έχει καλλιεργήσει μία δυσπιστία στην ενωμένη πλέον Γερμανία.

    1984. Ανατολικό Βερολίνο. Ο λοχαγός της Στάζι Γκερντ Βίσλερ (Ούλριχ Μίχε), διδάσκει στους φοιτητές της σχολής της αντικατασκοπίας πώς να καταφέρνουν να σπάνε έναν αντιφρονούντα με 40 ώρες συνεχούς ανάκρισης και απειλώντας τον ότι τα μέλη της οικογένειας του θα καταλήξουν στην φυλακή ή στο ορφανοτροφείο. Όταν ένας φοιτητής τον ρωτά γιατί ανακρίνουν κάποιον για 40 συνεχείς ώρες και τι απέγιναν τα ανθρωπιστικά ιδανικά του σοσιαλισμού εκείνος φροντίζει να τον φακελώσει κοιτώντας τον χάρτη με τις θέσεις των φοιτητών. Πρόκειται για μια συγκλονιστική εισαγωγή στον βάρβαρο κόσμο της Στάζι.

    Στην συνέχεια ο φίλος του Βίσλερ, ταγματάρχης Γκρούμπιτζ, θα του προτείνει να τον ακολουθήσει στην πρεμιέρα του καινούργιου θεατρικού έργου του Γκέοργκ Ντρέϋμαν, του μόνου διάσημου συγγραφέα της χώρας που δεν είναι αντικαθεστωτικός. Όμως ο Βίσλερ, που σαν λαγωνικό μυρίζεται αντιφρονούντα από χιλιόμετρα, θα πεί ότι ο Ντρέϋμαν, που είναι προσωπικός φίλος του ζεύγους Χόνεκεν, έχει την υπεροψία των εχθρών του καθεστώτος και μπορεί να το αποδείξει.

    Η ευκαιρία θα του δοθεί όταν ο υπουργός Χεμφ, ο οποίος είναι ερωτευμένος με την κοπέλλα του Ντρέϋμαν, την διάσημη ηθοποιό Κρίστα Μαρία Ζεϊλερ, θα δώσει την διαταγή στον Γκρούμπιτζ να παρακολουθούν τον Ντρέϋμαν με την ελπίδα ότι αν βγεί από την μέση θα έχει αυτός την Ζεϊλερ. Με αφορμή μια χάρι που ζήτησε ο Ντρέϋμαν από τον Χεμφ, για τον Άλμπερτ Γκιέσλερ, έναν φίλο του διάσημο σκηνοθέτη που είναι στην μαύρη λίστα, ένας ολόκληρος μηχανισμός παρακολούθησης στήνεται στο σπίτι του διάσημου συγγραφέα.

    Ο Βίσλερ θα παρακολουθεί ακόμα και τις πιο ιδιαίτερες στιγμές του διάσημου ζευγαριού, αλλά αυτή η όαση ελευθερίας και αγνού έρωτα, που υποτίθεται ότι είναι το σπίτι του Ντρέϋμαν, θα κάνει τον σκληρό πράκτορα να καταλάβει το κενό της προσωπικής ζωή του. Έτσι θα ερωτευτεί και αυτός την Ζέϊλερ και θα αρχίσει να προστατεύει το ζευγάρι.

    Ειδικά όταν καταλάβει ότι όλα αυτά δεν γίνονται για την προστασία του Κόμματος και της σοσιαλιστικής ιδεολογίας, αλλά για τα ερωτικά καπρίτσια του υπουργού, δεν θα έχει κανέναν ενδοιασμό να αποκρύβει σημαντικά αποσπάσματα της παρακολούθησης.

    Πράγματι, ο Χεμφ πιέζει την Κρίστα Μαρία Ζέϊλερ για συνευρέσεις σε ξενοδοχεία και όταν ο Ντρεύμαν καταλάβει που πάει θα της πει ότι δεν έχει ανάγκη τον υπουργό γιατί είναι ήδη μεγάλη ηθοποιός, εκείνη θα του απαντήσει: «Πιστεύεις ότι δεν τον έχω ανάγκη; Ότι δεν έχω ανάγκη αυτό το σύστημα; Αυτοί δεν είναι που αποφασίζουν, τι θα ανεβάσουμε, ποιοι θα παίξουν και ποιος θα το σκηνοθετήσει; Εσύ χρειάζεσαι λιγότερο το σύστημα; Εσύ δεν κοιμάσαι στην πραγματικότητα μαζί τους;» Μια έμμεση κατηγορία για εκπόρνευση στο σύστημα του Χόνεκεν. Τελικά θα ακούσει την καρδιά της και θα γυρίσει στην αγκαλιά του Ντρέϋμαν, στήνοντας τον υπουργό.

    Η αλλαγή στον χαρακτήρα του Βίσλερ αποδίδεται σε μια σκηνή που διαρκεί μόνο δυο λεπτά. Μπαίνοντας στο ασανσέρ της πολυκατοικίας ένας πιτσιρικάς τον ρωτά: «Είναι αλήθεια ότι ανήκεις στην Στάζι;» Εκείνος τον ρωτά: «Ξέρεις τι είναι η Στάζι;» Ο ατίθασος πιτσιρικάς απαντά: «Ο μπαμπάς μου λέει ότι είναι κάποιοι κακοί άνθρωποι που φυλακίζουν κόσμο». Ο Βίσλερ είναι έτοιμος να ρωτήσει το όνομα του πατέρα του μικρού αλλά αλλάζει γνώμη και ρωτά: «Πως λένε ... την μπάλλα σου;» για να εισπράξει την απάντηση: «Χαζέ, οι μπάλες δεν έχουν ονόματα».

    Η αυτοκτονία του Γιέσλερ, δημιουργεί έναν κυκλώνα από γεγονότα, όπου ο Ντρέϋμαν και ο Βίσλερ κάνουν τις προσωπικές τους επαναστάσεις, ενώ η Στάζι καταφέρνει να καταστρέψει την ομορφιά του έρωτα των δύο καλλιτεχνών. Ο Βίσλερ θα πληρώσει ακριβά την εξέγερση του. Όταν όμως, μετά την πτώση του Τείχους, ο Ντρέϋμαν μάθει ποιος τον προστάτευε και ποιος τον πρόδιδε, θα αφιερώσει στον προστάτη άγγελο του το επόμενο έργο του.

    Πρόκειται για μια συγκλονιστική ταινία στην καλύτερη παράδοση του Κώστα Γαβρά, που κάνει ακόμα και τον πιο φιλικά προσκείμενο στον κομμουνισμό θεατή να ανατριχιάσει. Ενώ ανατρέπει την ηθική του άσπρου-μαύρου και μας υπενθυμίζει ότι στην καθημερινή ζωή οι επαναστάσεις γίνονται από τα πιο απρόσμενα άτομα. Τέλος, είναι μια ταινία που δείχνει ότι οι Γερμανοί, αρνούμενοι την συλλογική ενοχή που κάποιοι τους καλλιέργησαν, τολμούν να μιλήσουν για το πρόσφατο παρελθόν χωρίς τις ωραιοποιήσεις που υπήρχαν στο διάσημο «Αντίο Λένιν».