Θεία Λειτουργία με τον Πάπα Βενέδικτο και τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο

  • Δημοσιεύτηκε: 03 Δεκέμβριος 2006

    Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Βυζαντινής ιστορίας είναι πως η δόξα της έφθασε στο απόγειό της την εποχή που αποκαλείται στην Δύση «Σκοτεινοί Αιώνες». Δεν διαθέτει μεγάλη φιλολογική κληρονομιά, μισή χιλιετία μουσουλμανικού ζυγού οδήγησε στην καταστροφή από την μνήμη των μεγάλων έργων εκτός από την «Αλεξιάδα» της Άννας Κομνηνής, το ανώνυμο έπος του «Διγενή Ακρίτα» και διάφορα θρησκευτικά κείμενα. Τα τελευταία επέζησαν επειδή επέζησε η Εκκλησία, ακόμα και όταν δεν επέζησε η Αυτοκρατορία. Το σημαντικότερο ανάμεσα σε αυτά είναι οι μεγάλες λειτουργίες, και η σημαντικότερη από τις μεγάλες λειτουργίες είναι η Λειτουργία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Είναι η βασίλισσα των λειτουργιών: ένα έπος από μόνο του, ελληνικό και ταυτόχρονα των Δυτικών «Σκοτεινών Αιώνων», εμφατικό και προσεκτικό στην επίμονη λατρεία του Ιησού Χριστού. Η λειτουργία έχει μία παραδείσια δόξα στον ρυθμό και την προσευχή της. Παράλληλα έχει μία εγκόσμια διάρκεια. Η παρακολούθησή της είναι ένα επίτευγμα αντοχής για τον καλύτερο Χριστιανό, ειδικά καθώς στην μεγαλύτερη διάρκειά της απαιτεί την ορθοστασία. Δεν είμαι ένας από τους καλύτερους Χριστιανούς. Αλλά χθες τα κατάφερα.

    Χθες, ήμουν στην Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στον χώρο του Οικουμενικού Πατριαρχείο στην συνοικία του Φαναρίου στην Κωνσταντινούπολη. Μπροστά από εμένα καθόταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α', κάτοχος του τελευταίου αξιώματος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, και πνευματικός ηγέτης των Ορθόδοξων Χριστιανών όλου του κόσμου. Λίγα μέτρα μακριά, καθόταν ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ'.

    Το Πατριαρχείο είναι ένα μικρό μέρος, το οποίο κρατείται μικρό εσκεμμένα από τις Τουρκικές αρχές που αντιδρούν στην αξίωση του Οικουμενικού τίτλου από τον Πατριάρχη. Τι και αν το Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως ήταν ήδη Οικουμενικό Πατριαρχείο περίπου 8 αιώνες πριν την κατάληψη της πόλεως από τους Τούρκους; Τι και αν ακόμα και οι Οθωμανοί Σουλτάνοι το αναγνώριζαν ως Οικουμενικό; Το σημερινό Τουρκικό κράτος πιστεύει ότι ο Πατριάρχης είναι απλώς ο θρησκευτικός ηγέτης των Ορθόδοξων Χριστιανών της Τουρκίας, οι οποίοι συρρικνώθηκαν κατά τον 20 αιώνα από μία ευημερούσα κοινότητα εκατομμυρίων σε μόνο 2.000 στην Κωνσταντινούπολη και τίποτα περισσότερο. Τόσο σφοδρά αρνούνται κάθε ευρύτερο ρόλο στον διάδοχο του Αγίου Ανδρέα, που αυτή την εβδομάδα, έστειλαν αστυνομικούς να κατεβάσουν πινακίδες στην Αγγλική με την φράση «Προσκύνημα των Αρχόντων στο Οικουμενικό Πατριαρχείο». Οι Άρχοντες είναι το Τάγμα του Αγίου Ανδρέα, μία ομάδα λαϊκών προυχόντων από την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική. Επίσης οι Άρχοντες είχαν άδειες για την είσοδο στο Πατριαρχείο για την λειτουργία με τον Πάπα, καθώς και για την δοξολογία της προηγούμενης νύχτας. Αλλά επειδή και αυτές ανέφεραν ένα «Οικουμενικό Πατριαρχείο», υποχρεώθηκαν να τις αφήσουν πριν τους επιτρέψει η Τουρκική αστυνομία την είσοδο στο Πατριαρχείο. Συμμορφώθηκαν (τι άλλο θα μπορούσαν να κάνουν;) και σε μία ειρωνική κίνηση οι Τούρκοι τους έδωσαν ταμπελάκια που έλεγαν «Istanbul Rum Patrikhanesi», το Πατριαρχείο των Ρωμαίων της Κωνσταντινουπόλεως. Ακόμα και τώρα, 553 χρόνια μετά την Άλωση, η τουρκική φράση ομολογεί τι ήταν κάποτε η μεγάλη Εκκλησία και οι πιστοί της.

    Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, η μοναδική εκκλησία στο Πατριαρχείο το αναγνωρίζει και αυτή. Σφηνωμένα στους τοίχους της και σκορπισμένα στον μικρό χώρο της, είναι κομμάτια από τις εκατοντάδες εκκλησίες της παλαιάς Κωνσταντινουπόλεως, που γκρεμίστηκαν κατά τους αιώνες του μουσουλμανικού ζυγού. Εδώ είναι μία ζωφόρος του Χριστού. Εδώ είναι ένας Απόστολος. Εδώ είναι μία μαρμάρινη πλάκα με τα αρχικά ICXC χαραγμένα. Και εδώ είναι ένα αυτοκρατορικός δικέφαλος αετός, το σύμβολο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Είναι ένα κομμάτι συμβόλου που το κληρονόμησαν πολλά έθνη της παλαιάς Βυζαντινής κοινοπολιτείας, ανάμεσά τους η Ρωσία και, παραδόξως, η Αλβανία. Το Πατριαρχείο είναι γεμάτο από δικέφαλους αετούς, οι οποίους ομολογούν την αλήθεια της φράσης «Istanbul Rum Patrikhanesi». Για μία στιγμή, μπορείς να αφήσεις τον εαυτό σου να χαθεί στην φαντασία ότι όλα είναι ακόμα αληθινά, και όλα ακόμα ζωντανά. Αλλά όταν κοιτάζεις πάνω και βλέπεις το τζαμί που οι Τούρκοι έχουν χτίσει μπροστά από το Πατριαρχείο στον δεσπόζοντα λόφο, του οποίου οι μιναρέδες προβάλλουν στην αυλή του ίδιου του Αγίου Γεωργίου, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: 5 φορές την ημέρα, κάθε ημέρα του χρόνου, ο Οικουμενικός Πατριάρχης των Ορθόδοξων Χριστιανών όλου του Κόσμου πρέπει να ακούει τον μουεζίνη δίπλα του. Οι προσωρινοί νικητές κατά βάθος αμφιβάλλουν, ακόμα και τώρα, για την νίκη τους.

    Αυτή την ημέρα, ο μιναρές και όλες οι γειτονικές στέγες ήταν γεμάτες με Τούρκους στρατιώτες. Μας κοίταγαν στο προαύλιο με άγριες ματιές. Υπάρχει ασφάλεια, αλλά και ανασφάλεια, από την παρουσία τους. Σίγουρα θα μας προστατέψουν από όποιον ισλαμιστή επιδιώκει να προκαλέσει χαλασμό, αν και κανένας, ούτε καν εχθρικά πλήθη, δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Αλλά σίγουρα δεν είναι φίλοι μας. Ο ίδιος ο Πατριάρχης, ο Βαρθολομαίος Α', υπηρέτησε κάποτε στον Τουρκικό Στρατό, συμμορφωμένος με τον περιορισμό του Τουρκικού κράτους ότι ο κάτοχος του αξιώματος πρέπει να έχει Τουρκική υπηκοότητα. Κοιτάζω προς τους στρατιώτες, και βλέπω να αντανακλάται η κακία αυτού του κράτους, το οποίο υπηρέτησε, το οποίο τώρα επιδιώκει να στραγγαλίσει το αρχαίο αξίωμα του.

    Μέσα στην εκκλησία, όλα είναι επιχρυσωμένα και χρυσά, μία έκδοση του 19ου αιώνα της Ορθόδοξης μεγαλοπρέπειας. Η εκκλησία κατακλύζεται από ιερά λείψανα: ανάμεσά τους, τα λείψανα του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, του οποίου την λειτουργία εορτάζουμε, και του Γρηγορίου του Θεολόγου, και τα δύο επιστράφηκαν προσφάτως από το Βατικανό. Στην άλλη πλευρά της εκκλησίας, ένα κομμάτι του Τιμίου Σταυρού και η πλάκα επί της οποίας μαστιγώθηκε ο Χριστός. Υπάρχουν σαρκοφάγοι μέσα στις οποίες διάφοροι Άγιοι αναπαύονται, και γωνίες στις οποίες ιερές εικόνες λατρεύονται. Είναι μία χώρα των θαυμάτων για τους πιστούς. Αλλά δεν είναι μόνο οι πιστοί εδώ: είναι και τα μέσα ενημέρωσης όλοι του κόσμου, εξοπλισμένα με τηλεφωτογραφικούς φακούς και κάμερες, και ντυμένοι κάπως άσχημα, όπως συνήθως συμβαίνει με τους εκπροσώπους του τύπου. Δεν θα πέρασε από το μυαλό τους να ντυθούν κατάλληλα, στο κάτω-κάτω ο καθένας μας θα ήθελε να δείχνει ευπαρουσίαστος ενώπιον του θεωρούμενου ως Αντιπροσώπου του Χριστού επί της Γης, αλλά και πάλι δεν θα μπορούσαν. Είναι στριμωγμένοι σε πλατφόρμες στην περιφέρεια της εκκλησίας και περιμένουν.

    Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α' φθάνει, ντυμένος με τα λαμπρά καλά του ρούχα και περιτριγυρισμένος από μαυροντυμένους ιερείς και μητροπολίτες. Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ' φθάνει, ντυμένος με χοντρή κόκκινη ρόμπα, και συνοδευόμενος από Καρδινάλιους ντυμένους στα κόκκινα και μωβ. Η λειτουργία, η οποία έχει ήδη αρχίσει εδώ και μία ώρα, παίρνει νέα ένταση. Τα φώτα ακτινοβολούν. Ο χρυσός αντανακλάται πάνω στις εικόνες. Εμείς προσευχόμαστε. Λατρεύουμε για άλλες 4 ώρες, με διάφορους βαθμούς κατανόησης των χιλιόχρονων Ελληνικών της λειτουργίας. Που και που κάνω γρήγορα βηματάκια, παίρνοντας φωτογραφίες και κοιτάζοντας με δέος.

    Τέλος, έρχεται η στιγμή της Μεταλήψεως. Ο πατέρας μου με ρωτάει αν θα πάω και απαντάω πως πιθανώς δεν θα έπρεπε. Με παρακινεί να πάω και υποχωρώ. Τώρα βαδίζουμε στην σειρά μπροστά, προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη, την Αυτού Αγιότητα Βαρθολομαίο Α', κάτοχο του τελευταίου αξιώματος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ο οποίος μας δίδει το σώμα του Χριστού. Λίγα μέτρα μακριά, ο Βενέδικτος ΙΣΤ' κάθεται στον Παπικό θρόνο, και μας κοιτάζει ως ικέτες. Έχω καταβληθεί και δεν μπορώ να τον κοιτάξω. Πίσω από εμένα, άλλοι έχουν περισσότερο θάρρος: φεύγουν από την σειρά, σπεύδουν μπροστά και φιλούν το χέρι του Βενέδικτου. Είναι ήρεμος και ευγενικός. Χαμογελάει και σφίγγει τα χέρια τους, λέγοντας λίγες λέξεις στα Γερμανικά και τα Αγγλικά, πριν τους ωθήσει να πάνε να λάβουν την Μετάληψη. Είναι βαθιά συγκινητικό να βλέπεις αυτούς τους ευσεβείς Ορθοδόξους που έχουν έρθει να αποτίσουν φόρο τιμής στον επίσκοπο της Νέας Ρώμης, και που είναι τόσο συγκινημένοι από την παρουσία και την αγάπη του επισκόπου της Παλαιάς Ρώμης που πρέπει να αποτίσουν και σε αυτόν τα ίδια. Ο μικρός χώρος της εκκλησίας περιέχει ένα ολόκληρο σύμπαν και εμείς είμαστε στο κέντρο του.

    Ο Βαρθολομαίος ανεβαίνει στο εικονοστάσιο και καλωσορίζει τον Βενέδικτο στα Ελληνικά. Ο Βενέδικτος, έχοντας αντιληφθεί τις κάμερες που τον περιτριγυρίζουν, απαντάει στα Αγγλικά. Πρέπει, λέει, να θυμίσουμε στην Ευρώπη την Χριστιανική της κληρονομιά πριν είναι πολύ αργά, και πρέπει να το κάνουμε μαζί. Εν συνεχεία εξέρχονται στον κρύο ήλιο μίας κρύας ημέρας. Ανέρχονται σε ένα μπαλκόνι που έχει θέα στην αυλή του Πατριαρχείου, όπου μαζευόμαστε εν αναμονή. Μιλάνε σύντομα. Και μετά, σφίγγουν τα χέρια, Πάπας και Πατριάρχης, χαμογελούν και τα σηκώνουν μαζί. Δάκρυα έρχονται στα μάτια μου, και έκπληκτος βλέπω πως πολλοί εκπρόσωποι του τύπου κλαίνε ανοιχτά. Για μία στιγμή, η Εκκλησία είναι ένα. Για μία σκιά του δευτερολέπτου, τα όνειρα της Χριστιανοσύνης είναι πάλι πραγματικότητα. Κάτω από τα όπλα των Τούρκων, οι Χριστιανοί ζητωκραυγάζουν.


    * o Τζόσουα Τρεβίνο κατάγεται από το Τέξας και ζει στο Σακραμέντο, Καλιφόρνια. Είναι αντιπρόεδρος στην δεξαμενή σκέψης Pacific Research Institute (PRI). Πριν έρθει στο PRI, εργάστηκε ως συγγραφέας λόγων στην κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους από το 2001 μέχρι το 2004. Είναι πτυχιούχος ιστορίας και πολιτικών επιστημών και βετεράνος του Αμερικανικού Στρατού. Το 2004 έγινε Χριστιανός Ορθόδοξος.