Οι πυρπολήσεις βιβλιοπωλείων, η στάση «διανοουμένων» και συναδέλφων, και η διεθνής αντίδραση

  • Δημοσιεύτηκε: 09 Οκτώβριος 2008

    Προ σχεδόν τεσσάρων μηνών, την 5η Ιουνίου ο χώρος του εκδότη Ιωάννη Γιαννάκενα, εκδόσεις «Πελασγός» στην Χαριλάου Τρικούπη, έγινε στόχος μιας εγκληματικής επιθέσεως από σπείρα κουκουλοφόρων-κακοποιών υπό την μεταμφίεση «πολιτικών ακτιβιστών», και η οποία κατέληξε στην ολοσχερή καταστροφή του δια πυρός!

    Μετά από την επίθεση κατά των «Πελασγού», η ίδια συμμορία κουκουλοφόρων-κακοποιών επετέθη στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων «Γεωργιάδη». Τα λιγοστά δημοσιεύματα που καταγράφουν τα γεγονότα αναφέρουν κουκουλοφόρους με ρόπαλα και βόμβες μολότωφ να κυκλοφορούν επί ώρα, πρώτα στην οδό Χαριλάου Τρικούπη, πυρπολώντας το βιβλιοπωλείο των εκδόσεων «Πελασγός», και μετά στην οδό Σόλωνος, όπου επανέλαβαν το έργο τους, αυτή την φορά πυρπολώντας το κατάστημα των εκδόσεων «Γεωργιάδη». Κατά μία πηγή οι κουκουλοφόροι έκαναν το καταστροφικό τους έργο χωρίς κανείς να τους σταματήσει, σε σημείο που κάποιος από αυτούς εκτελούσε και χρέη τροχονόμου κατευθύνοντας τους οδηγούς των αυτοκινήτων προς άλλη κατεύθυνση προκειμένου να το ολοκληρώσουν ανενόχλητοι.

    Επισκέφθηκα τον χώρο του «Πελασγού» την επομένη του συμβάντος και τον φωτογράφισα. Η οσμή της βενζίνης ήταν ακόμη έντονη. Ομολογώ ότι για τους βιβλιόφιλους, και συμπεριλαμβάνω τον εαυτό μου σε αυτή την κατηγορία, ήταν η εικόνα μίας κόλασης σε μικρογραφία, μίας συστηματικής καταστροφής που παραπέμπει στην Ιερά Εξέταση και στους εθνικοσοσιαλιστές. Θυμάμαι ότι ενώ σκαρφάλωνα πάνω από σπασμένα έπιπλα και στιβάδες από καμμένα βιβλία, εκείνη την στιγμή θυμήθηκα την ρήση του Γερμανού ποιητή Heinrich Heine: «Εκεί που καίνε τα βιβλία, καταλήγουν να καίνε τους ανθρώπους» («Dort, wo man Bucher verbrennt, verbrennt man am Ende auch Menschen»).

    Ακολούθησαν άλλες επιθέσεις: την 21η Ιουνίου κατά του βιβλιοπωλείου «Νέα Θέσις», όπου οι κουκουλοφόροι-κακοποιοί τρομοκράτησαν την σύζυγο του ιδιοκτήτη Γιάννη Σχοινά ξυλοκοπώντας τους υπαλλήλους και μετά το πυρπόλησαν, και την 4η Ιουλίου, όπου πυρπόλησαν το βιβλιοπωλείο «Ελεύθερη Σκέψις» ακολουθώντας παρεμφερή εγκληματική μεθοδολογία.

    Τα δημοσιεύματα περί των επιθέσεων στον καθημερινό τύπο και στα ΜΜΕ ήταν λιγοστά. Η σιγή αυτή λέει πολλά για την προσήλωση στις δημοκρατικές αξίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, που τόσοι αυτοαποκαλούμενοι διανοούμενοι κατά τ' άλλα δηλώνουν τόσο ηχηρά. Η σιγή επεκτάθηκε και στον κόσμο των ΜΚΟ, που υπό άλλες συνθήκες καταγγέλλουν, επί επαγγελματική βάσει βέβαια, κάθε πραγματική ή και φαντασιακή «καταπάτηση» ανθρωπίνων δικαιωμάτων (στην πραγματικότητα δεν ανέμενα αντίδραση από αυτούς διότι ήταν σαφές δεν είχαν πάρει κανένα σήμα από αυτούς που θεωρούν χειριστές τους).

    Αυτό που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση όμως είναι η σιγή των επαγγελματικών συλλόγων των εκδοτών και βιβλιοπωλών. Τι αποκαλύπτει αυτή η σιγή για τον σεβασμό που τρέφουν οι επαγγελματίες του βιβλίου για τα προϊόντα τους, αλλά και για τις αξίες του κλάδου, είναι κάτι που είναι άξιο πολύπλευρης έρευνας.

    Η εκκωφαντική αυτή σιγή με ανάγκασε την 6η Αυγούστου, δύο μήνες μετά από την πρώτη επίθεση, να γράψω στα διοικητικά συμβούλια του Συλλόγου Εκδοτών Βιβλίου Αθηνών (ΣΕΒΑ),όσο και του Συνδέσμου Εκδοτών Βιβλίου (ΣΕΚΒ). Εζήτησα από τα μέλη του αυτών συμβουλίων «να επανεξετάσουν τα συμβάντα κα να τα καταδικάσουν». Τους κοινοποίησα επίσης ότι θα πληροφορούσα τους διεθνείς φορείς εκδοτών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως προς τις συγκεκριμένες εγκληματικές πράξεις αλλά και την σιγή του επαγγελματικού κόσμου και την γενικώτερη ανοχή της εγκληματικότητας στην χώρα μας.

    Υπήρξε μία αξιοσημείωτη εξαίρεση στην έλλειψη αναφοράς σχετικά με τις εγκληματικές αυτές πράξεις. Αυτή ήταν σε μορφή άρθρου-σχολίου ενός κ. Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστοπούλου, που εμφανίστηκε στην Αυγή (πάλαι πότε ακέραιη εφημερίδα της Αριστεράς) την 20η Ιουνίου. Ο κ. Παπαδάτος αφού αναφέρεται μεταξύ άλλων παρανόμων πράξεων στην πυρπόληση του βιβλιοπωλείου των εκδόσεων Γεωργιάδη, μας πληροφορεί, ότι «ούτε πιστεύουμε πως η ελευθερία μας τελειώνει εκεί που αρχίζει η ελευθερία των άλλων» και ότι «ο δημοκρατικός δρόμος προς τον σοσιαλισμό δε θα είναι ένα απλό ειρηνικό πέρασμα, καταλαβαίνουμε ότι για τη στοιχειώδη κοινωνική αυτοάμυνα απαιτούνται συγκεκριμένα ποσά βίας (sic)». Δηλαδή εξηγεί την λογική των επιθέσεων, προσθέτοντας ότι «τα παραπάνω δεν φαίνονται πρωτότυπα (γιατί όντως δεν είναι), έχουν ωστόσο συνέπειες και θα έπρεπε να δεσμεύουν σε συγκεκριμένες πολιτικές στάσεις».

    Ο κ. Παπαδάτος έχει δίκιο ως το προς την έλλειψη πρωτοτυπίας, διότι παρεμφερείς «πολιτικές στάσεις» σε σχέση με τα «συγκεκριμένα ποσά βίας», στην ουσία αυθαίρετης βίας ασκούμενη από κακοποιούς, ανισόρροπους και απλούς αλήτες, όπως αυτά τα «ποσά βίας» που χρησιμοποιήθηκαν για το κάψιμο των χώρων των εκδοτών και βιβλιοπωλών, είχαν στο παρελθόν προβληθεί από τα αντιδημοκρατικά κινήματα της Άκρας Δεξιάς μέχρι της Άκρας Αριστεράς. Στην Ιταλία, π.χ. οι φασίστες της δεκαετίας το 1920-1930, και οι σταλινιστές των Ερυθρών Ταξιαρχιών 1975-1985, χρησιμοποιούσαν παραλλαγές του σλόγκαν, «siempre la violenzia».

    Μη έχοντας λάβει απάντηση μέχρι την 4η Σεπτεμβρίου, πληροφόρησα την Διεθνή Ένωση Εκδοτών (International Publishers Association ή IPA) στην Γενεύη καθώς και την Διεθνή Ομοσπονδία Βιβλιοπωλών και την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Βιβλιοπωλών (International Booksellers Federation/IBF & European Booksellers Federation/EBF) στις Βρυξέλλες, κοινοποιώντας τις επιστολές μου προς την Διεθνή Ομοσπονδία Συνδέσμων και Ιδρυμάτων Βιβλιοθηκών (International Federation of Library Associations and Institutions) καθώς και του ΣΕΒΑ, του ΣΕΚΒ, του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ). Από τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις μου με τους διευθυντές αυτών των διεθνών οργανώσεων αποκόμισα την εντύπωση ότι όλοι ανεξαιρέτως οι συνομιλητές μου προβληματίσθηκαν ιδιαίτερα με το γεγονός της ελλείψεως αντιδράσεως από τους επαγγελματίες του κλάδου, αλλά και τα ΜΜΕ και τους ΜΚΟ της Ελλάδος.

    Οφείλω να σημειώσω ότι σε τηλεφωνική συνδιάλεξη την 15η Σεπτεμβρίου με τον κ. Γεώργιο Ψύχαλο, Πρόεδρο ΔΣ του ΣΕΚΒ με βεβαίωσε ότι ο οργανισμός του δημοσίευσε Δελτίο Τύπου την 8η του ιδίου μηνός με το οποίο καταδικάζει τις επιθέσεις ως: «τις απίστευτες ενέργειες κακότητας (θραύση βιτρινών και κάψιμο βιβλιοπωλείων), που έχουν διαδραματισθεί. Οι επανειλημμένες επιθέσεις και καταστροφές των βιβλιοπωλείων τραυματίζουν τους δημοκρατικούς θεσμούς. Ο Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου καταδικάζει κάθε βίαιη ενέργεια ενάντια στην επαγγελματική τάξη των εκδοτών και δηλώνει, σε κάθε κατεύθυνση, ότι θα υπερασπίζεται πάντοτε την ελεύθερη διακίνηση των Ιδεών και την Ελευθερία του λόγου». Προς τιμήν του ΣΕΚΒ αυτή ήταν η πρώτη ένθερμη καταδίκη των εγκλημάτων από Ελλαδικό φορέα καίτοι τρεις μήνες μετά τα γεγονότα.

    Δύο μέρες αργότερα, την 17η Σεπτεμβρίου, και μετά από συζήτηση με την Διευθύνουσα Σύμβουλο των IBF/EBF, προσπάθησα να επικοινωνήσω με την ηγεσία του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), δημόσιο οργανισμό που συντηρεί ο Έλλην (και Ευρωπαίος) φορολογούμενος και που υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτισμού. Μίλησα με μία γραμματέα που με βεβαίωσε ότι «έχουμε το email σας», μου είπε ότι σημείωσε τους τηλεφωνικούς μου αριθμούς τους οποίους υποσχέθηκε θα περάσει στην Διευθύντρια ή στον Πρόεδρο Δ.Σ. Δεν άκουσα ποτέ από αυτά τα πρόσωπα. Λίγες μέρες αργότερα κάποια άλλη υπάλληλος (δεν σημείωσα το όνομα) μου τηλεφώνησε να με πληροφορήσει ότι το ΕΚΕΒΙ δημοσίευσε δήλωση στην ιστοσελίδα του, κάτι που επίσης μου βεβαιώθηκε μέσω email της 22ας Σεπτεμβρίου, που συμπεριλάμβανε το κείμενο και ήταν υπογεγραμμένο από ένα κ. Δημήτρη Αγγελή.

    Οπότε, στα μέσα προς το τέλος Σεπτεμβρίου 2008, δηλαδή περισσότερο από τρεις μήνες από την πρώτη εκ της σειράς των επιθέσεων σε βιβλιοπωλεία και το κάψιμο χιλιάδων βιβλίων, το ΕΚΕΒΙ, οργανισμός που ευθύνεται θεσμικά με την προώθηση και υποστήριξη της βιβλιοφιλίας, δήλωσε τα εξής «για πράξεις βίας στον χώρο του βιβλίου»: «Με αφορμή πρόσφατες επιθέσεις κατά βιβλιοπωλείων, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), ως εκ της θέσεώς του, δεν μπορεί παρά να καταδικάζει απερίφραστα κάθε πράξη που στρέφεται ενάντια σε συγγραφείς και βιβλία (λογοκρισία, απαγόρευση κυκλοφορίας) ή σε χώρους διακίνησης και προβολής του βιβλίου (εμπρησμούς, βανδαλισμούς). Η ελεύθερη διακίνηση όλων των ιδεών και όλων των απόψεων αποτελεί απαράβατο όρο δημοκρατικής λειτουργίας μιας ευνομούμενης πολιτείας».

    Από μία πλευρά η ανακοίνωση του ΕΚΕΒΙ καλύπτει «κάθε πράξη που στρέφεται ενάντια σε συγγραφείς και βιβλία» και δέχεται ότι «η ελεύθερη διακίνηση όλων των ιδεών... αποτελεί απαράβατο όρο δημοκρατικής λειτουργίας», θα μπορούσε δηλαδή να είναι μία ομολογία πίστης, που όλος ο πολιτισμένος κόσμος θα δεχθεί ανά πάσα στιγμή. Από την άλλη πλευρά, αυτό που είναι άξιο προσοχής στην διατύπωση της εν λόγω δήλωσης, είναι ότι δεν υπάρχει αναφορά στις συγκεκριμένες εγκληματικές πράξεις!

    Την 23η Σεπτεμβρίου έλαβα επιστολή από τον κ. Δημήτρη Παντελέσκο, Πρόεδρο Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εκδοτών Βιβλιοπωλών (ΠΟΕΒ). Ο κ. Παντελέσκος απαντούσε στην κοινοποίηση της επιστολής μου προς την IPA και IBF/EBF, και σε προσπάθεια να αντικρούσει τις παρατηρήσεις μου για την έλλειψη καταδίκης των πυρπολήσεων από μέρους της ΠΟΕΒ, αναφέρει το γεγονός ότι δεν είχε λάβει ποτέ την επιστολή μας, αλλά, όπως γράφει: «παρόλα αυτά ενδιαφερθήκαμε να κοιτάξουμε το θέμα και διαπιστώσαμε τα εξής... Όσον αφορά τα γεγονότα στο Φεστιβάλ βιβλίου του Πεδίου του Άρεως καθώς και για τις επιθέσεις στα βιβλιοπωλεία, ο πρόεδρος του Συλλόγου Εκδοτών Βιβλίου κ. Γιώργος Ψύχαλος, στον οποίο είναι μέλη αυτοί οι εκδοτικοί οίκοι, έχει με ανακοινώσεις καταδικάσει τα γεγονότα αυτά, τις οποίες και σας επισυνάπτουμε [παραπέμπει το Δελτίο Τύπου της 8ης του μηνός που αναφέρω παραπάνω]. Δεν θεωρήσαμε πως έπρεπε να κυκλοφορήσει πρόσθετη ανακοίνωση για δυο λόγους, πρώτον γιατί από τη στιγμή που ο Σύλλογος των εκδοτικών οίκων αυτών τους κάλυψε με την ανακοίνωση αυτή, θα αποτελούσε επέμβαση από μέρους μας στα εσωτερικά θέματα Συλλόγου που δεν αποτελεί μέλος της Ομοσπονδίας μας, και γι' αυτό το λόγο υπάρχει μια ευαισθησία στο θέμα αυτό και δεύτερον, και σπουδαιότερο, θεωρήσαμε πως η συνεχής αναφορά στο θέμα το μόνο που κάνει είναι να ενθαρρύνει ακραίες και ολιγάριθμες ομάδες από όλα τα φάσματα του ιδεολογικού χώρου να συνεχίσουν τις επιθέσεις αυτές καθώς η κοινωνία ασχολείται μαζί τους». Ο αναγνώστης θα πρέπει να κρίνει τι σημαίνει η εξήγηση του κ. Παντελέσκου.

    Μία επιπλέον σημείωση για τις αντιδράσεις ελληνικών φορέων: Μέχρι στιγμής δεν γνωρίζω εάν ο ΣΕΒΑ αντέδρασε, καίτοι είχα μιλήσει για τις επιθέσεις με τον κ. Λουκά Ρινόπουλο, Πρόεδρο Δ.Σ. στις αρχές Αυγούστου. Μάλιστα το μόνο ουσιαστικό σχόλιο που συγκράτησα από την συζήτησή μας (με παρόντα τον καθηγητή Νεοκλή Σαρρή) ήταν η εκτίμηση του κ. Ρινόπουλου ότι οι πληγέντες βιβλιοπώλες/εκδότες έφεραν κάποια ευθύνη διότι δεν είχαν φροντίσει αρκετά για την ασφάλεια των χώρων τους...

    Την 1η Οκτωβρίου η Διεθνής Ένωση Εκδοτών (IPA) και η Διεθνής Ομοσπονδία Βιβλιοπωλών (IBF) δημοσίευσαν ενά κοινό δελτίο τύπου. Όσον αφορά την Ελλάδα (η άλλη αναφορά είναι σε επίθεση Μουσουλμάνων κατά Aγγλικού εκδοτικού οίκου), η πρώτη παράγραφος είναι σαφής: «Η Διεθνής Ένωση Εκδοτών (IPA) και η Διεθνής Ομοσπονδία Βιβλιοπωλών (IBF) καταδικάζουν έντονα τις πρόσφατες επιθέσεις σε εκδοτικούς οίκους και βιβλιοπωλεία στην Ελλάδα, που είχαν σαν αποτέλεσμα το κάψιμο χιλιάδων βιβλίων», και συνεχίζει, «[τ]ον περασμένο Ιούνιο και Ιούλιο, σημειώθηκαν μια σειρά επιθέσεων με κίνητρα πολιτικού περιεχομένου σε εκδότες και βιβλιοπώλες στην Αθήνα. Όλες αυτές οι επιθέσεις φαίνεται πως κατέληξαν στην καταστροφή των εγκαταστάσεων τους και στο κάψιμο δεκάδων χιλιάδων βιβλίων».

    Ο Πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Βιβλιοπωλών Karl Pus δήλωσε: «Η ελευθερία έκφρασης και έκδοσης είναι θεμελιώδης αρχή για κάθε δημοκρατική κοινωνία. Αυτή η ελευθερία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε ανταλλαγή πληροφοριών, απόψεων και αξιών ανάμεσα στους πολίτες. Αποτελούν ένα αναφαίρετο δικαίωμα στην πληροφόρηση, συζήτηση και στη δημόσια κριτική».

    Η Πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Εκδοτών (IPA) πρόσθεσε: «Αυτές οι επιθέσεις θα πρέπει να ληφθούν πολύ σοβαρά υπόψη και να καταδικαστούν με σαφήνεια και θα πρέπει να έχουμε πάντα στο νου πως στην ουσία της ελευθερίας της έκφρασης καθένας έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει δημόσια κάθε διαφορετική θέση που αφορά πολιτικά, θρησκευτικά και ηθικά ζητήματα. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εξασφαλίσουν τον δημόσιο ειρηνικό διάλογο για αμφιλεγόμενα ζητήματα [και ανέφερε την παραπάνω ρήση του Heine]».

    Την 3η Οκτωβρίου η κα. Francoise Dubruille, Διευθύνουσα Σύμβουλος των IBF/EBF, ανακοίνωσε με ικανοποίηση ότι εξασφάλισε την υποστήριξη της Αμερικανικής Ένωσης Βιβλιοπωλών (American Booksellers Association/ABA) στην καταδίκη των κακοποιών που πυρπολούν βιβλιοπωλεία.

    Τελικά η παρέμβαση του «διεθνούς παράγοντα» δυστυχώς φαίνεται να υποχρέωσε τους φορείς της χώρας μας να αντιδράσουν. Λέγω δυστυχώς διότι σε μία πραγματικά ανεξάρτητη, αλλά και δημοκρατική κοινωνία, όπου οι φορείς έχουν την ευθύνη διαφύλαξης αξιών και οι ηγεσίες τους έχουν σεβασμό για τα δικαιώματα των συμπολιτών τους, αυτές οι παροτρύνσεις είναι περιττές. Δεν θα είχαμε δικαιολογίες όπως αυτές που παραθέτω παραπάνω εκ μέρους των συναδέλφων εκδοτών και βιβλιοπωλών, οι οποίες αντικατοπτρίζουν κατ' ελάχιστον διαφορετική ιεράρχηση αξιών, και βέβαια δεν θα χρειαζόταν η έμμεση, αλλά σαφής επίπληξη του εκδοτικού χώρου της Ελλάδας από μία σωρεία διεθνών οργανισμών...

    Ο πραγματικός σεβασμός για βασικές αξίες που προϋποθέτει η δημοκρατία, όπως την ελευθερία λόγου (ιδιαίτερα αυτού που εκφράζει ιδέες με τις οποίες μπορεί να μην συμφωνούμε) και την ελευθερία του τύπου, θα απαιτούσε την άμεση καταδίκη των εγκληματικών πράξεων και θα ζητούσε από την κυβέρνηση της χώρας να τιμωρήσει τους κακοποιούς (και θα της ασκούσε δημόσια πίεση εάν η κυβέρνηση δεν εκτελούσε το καθήκον της, το οποίο σε αυτή την περίπτωση όντως δεν εκτέλεσε).

    Κατηγορία: