Οι σύγχρονες αντιλήψεις για τον χρόνο

  • Δημοσιεύτηκε: 05 Ιανουάριος 2012

    Το πρώτο άρθρο του 2011 ήταν αφιερωμένο στην έννοια του χρόνου και στις αντιλήψεις που είχαν οι Έλληνες - ειδικώς δε ο Αριστοτέλης - για τον χρόνο. Ανάλογο υπό μία έννοια θα είναι και το παρόν άρθρο με το οποίο κλείνει το έτος. Είχε επίσης επισημανθεί, ότι η εξέλιξη της ανθρώπινης γνώσης για τον χρόνο παρουσιάζει τρία κομβικά σημεία, τα οποία συμπυκνώνονται στις αντιλήψεις τριών επιστημόνων: του Αριστοτέλη, του Νεύτωνα και του Αϊνστάιν.

    Ο Αριστοτέλης είχε δώσει έναν εκπληκτικό ορισμό του χρόνου, για την ακρίβεια της χρονικής στιγμής: του ΝΥΝ, στο έργο του «Τα Φυσικά», τον οποίο θα επαναλάβουμε σε αυτό το σημείο: «Από το άλλο μέρος το νυν, ειλημμένον όχι υπό την ευρείαν έννοιαν αλλά καθʼ εαυτό και πρωταρχικώς, πρέπει να είναι αδιαίρετον, ως τοιούτον δε ενυπάρχει υπό την ιδιότητα του στοιχείου εις κάθε χρόνον. Όντως υπάρχει ένα έσχατον του παρελθόντος χρόνου, εντεύθεν του οποίου δεν υπάρχει κανένα μέλλον, και αντιστρόφως (υπάρχει) μέλλον, πέραν του οποίου δεν υπάρχει κανένα παρελθόν: είναι αυτό που έχομεν ονομάσει κοινό πέρας».

    Έως τον Αϊνστάιν, όλοι θεωρούσαν ότι ο χρόνος είναι απόλυτος, ότι δηλαδή «μπορεί κανείς να μετρήσει με έναν μονοσήμαντο τρόπο το χρονικό διάστημα μεταξύ δύο γεγονότων και ότι αυτό το διάστημα θα είναι το ίδιο, όποιος και εάν το μετρήσει, αρκεί να χρησιμοποιήσει ένα ακριβές ρολόι. Ακόμη και σήμερα αυτό θα θεωρούσαν οι περισσότεροι ότι λέει και η κοινή λογική» (Stephen Hawking, «Το Χρονικό του Χρόνου»). Όντως οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν ο χρόνος κυλάει ομοιόμορφα για όλους. Είναι όμως έτσι;

    Ένα πείραμα που πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα δημιούργησε έντονο προβληματισμό, ο οποίος οδήγησε τελικώς στην αλλαγή των αντιλήψεών μας για τον χρόνο. Το 1887 ο Albert Michelson και ο Edward Morley μέτρησαν την ταχύτητα του φωτός το οποίο «ταξίδευε» παράλληλα με την διεύθυνση της κίνησης της Γης και την ταχύτητα του φωτός το οποίο «ταξίδευε» κάθετα προς την Γη. Σύμφωνα με όσα ήταν γνωστά έως τότε θα έπρεπε οι δύο μετρήσεις να είναι διαφορετικές. Το πείραμα όμως έδειξε ότι η ταχύτητα του φωτός ήταν ίδια και προς τις δύο κατευθύνσεις! Για πρώτη φορά τότε διαπιστώθηκε ότι «η ταχύτητα του φωτός είναι ανεξάρτητη από την ταχύτητα αυτού που το παρατηρεί!»

    Πρόκειται για μία πολύ σημαντική παρατήρηση, η οποία επηρέασε αποφασιστικώς την σύγχρονη Φυσική και τις αντιλήψεις μας για τον χώρο και τον χρόνο. «Κάθε παρατηρητής έχει το δικό του μέτρο χρόνου, όπως θα καταγράφεται από ένα ρολόι που θα μεταφέρει μαζί του, και ότι ίδια ρολόγια, όταν μεταφέρονται από διαφορετικούς παρατηρητές, δεν θα δείχνουν αναγκαστικά ίδιους χρόνους». Ο πρώτος που ερμήνευσε τα αποτελέσματα του πειράματος ήταν ο Αϊνστάιν το 1905, με την ειδική θεωρία της σχετικότητας. Ούτε και ό ίδιος όμως μπορούσε να φαντασθεί τι θα επακολουθούσε σχεδόν έναν αιώνα μετά, το σωτήριο έτος 2011.

    Ο «πολιτικός χρόνος» και ο «χρόνος των αγορών»

    Ενώ λοιπόν έως τώρα πιστεύαμε ότι η ταχύτητα του φωτός είναι η μεγαλύτερη δυνατή, φαίνεται ότι το 2011, η ταχύτητα της εξέλιξης των γεγονότων ήταν πολύ μεγαλύτερη. Αυτό μας αναγκάζει να εισάγουμε την έννοια του «πολιτικού χρόνου» και την έννοια του «χρόνου των αγορών». Σύμφωνα με τις κρατούσες αντιλήψεις οι αγορές κινούνται ταχύτερα από τους πολιτικούς. Ορισμένες μάλιστα φορές οι αγορές βρίσκονται πολλές κινήσεις μπροστά από τους πολιτικούς, ειδικώς δε τους Ευρωπαίους πολιτικούς.

    Ορισμένοι σε αυτόν τον ιδιότυπο αγώνα ταχύτητας παίρνουν το μέρος των πολιτικών και τους προτρέπουν να λάβουν κατάλληλα μέτρα προκειμένου να μειώσουν το ειδικό βάρος των αγορών. Έτσι εισάγεται η έννοια του «πολιτικού χρέους». Άλλοι πάλι δεν θέλουν να ακούν για πολιτικούς και θέλουν να αφήσουν τις αγορές να τρέξουν. Τα χρέη όμως, κρατικά και ιδιωτικά, επιβραδύνουν τις αγορές, οι οποίες από την άλλη πλευρά, ούσες απολύτως ανεξάρτητες, κινούνται παραδόξως πάντοτε όλες μαζί. Ορισμένοι υποθέτουν ότι κινούνται στο δικό τους σύστημα αναφοράς, τον «χώρο της αγοράς». Σε αυτόν τον χώρο μόλις ένας πουλήσει, τότε πωλούν όλοι. Έτσι εισάγεται η έννοια της «απόλυτης αγοράς».

    Δεν γνωρίζουμε πως θα τελειώσει αυτή η υπόθεση, αλλά δεν είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι, διότι τόσο οι αγορές, όσο και οι πολιτικοί, έχουν εμπλακεί σε μία δίνη, η οποία δεν φαίνεται να οδηγείται σε ένα συγκεκριμένο πέρας. Δεν έχει στόχο. Απλώς διαλύει τα πάντα. Εάν ο στόχος είναι να πάρουν οι αγορές τα χρήματά τους πίσω, τότε ας τους τα δώσουμε. Ωραία λοιπόν και μετά; Τι πρόκειται να κάνουν με αυτά τα χρήματα στο «αγοραίο μέλλον» που δεν μπορούν να το κάνουν στο «πολιτικό παρόν»;


    Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 31ης Δεκεμβρίου 2011 της εφημερίδας Α1.
    Κατηγορία: